Historia Pułku 4-go Piechoty Księstwa Warszawskiego

      Pułk 4-ty Piechoty Księstwa Warszawskiego należał do jednostek epoki napoleońskiej, które przebyły całą niemal drogę zmagań i nadziei, jaką podążali Polacy nie dla radości bicia przeciwnika, lecz zabiegania o niepodległość. Wśród jednostek epoki napoleońskiej pułk 4-ty piechoty przebył drogę ciekawą i zasłużył na miano jakie Cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte wypowiedział o Polakach "Les derniers fideles" - ostatni wierni.

 

Obrazki z historii

 

      Pułk 4-ty formował się w Płocku, tuż po wycofaniu się Prusaków przed Swiętami Bożego Narodzenia 1806 roku. Było to nieco ponad dwa miesiące po świetnym zwycięstwie Wielkiej Armii w dwóch równoległych bitwach pod Jena i Auersztadt, w których niemal cała potęga militarna Prus została utrącona. Dalszy bieg wypadków jesienią 1806 roku wiódł przez łatwe poddanie twierdz w Magdeburgu, Szczecinie, Kostrzyniu i triumfalny wjazd Napoleona do Berlina, skąd przybył poprzedzony przez Józefa Wybickiego i Henryka Dąbrowskiego, do Poznania w listopadzie 1806. Prusacy wycofali się do twierdz za linią Wisły opuszczając Płock. Tamże to formowany był pułk piechoty, który już wiosną 1807 ruszył do pełnienia służby garnizonowej w rejonie Modlina i Serocka. 3 maja 1807 roku otrzymuje orła, czyli drzewce do sztandaru, który własnoręcznie haftowała Zofia żona pierwszego pułkownika Feliksa Potockiego. Dzisiaj sztandar ten możemy oglądać w Muzeum Wojska Polskiego. Tuż po tej uroczystości pułk maszeruje w sile jednego batalionu pod Grudziądz, gdzie bierze udział w jego oblężeniu, a drugi batalion toczy walki w rejonie wideł Bugu i Narwi (potyczki pod Popowem i Zatorami). Napoleon kończy kampanię wiosenną znacznie korzystniej niż zimową (krwawe, nie rozstrzygnięte bitwy pod Pułtuskiem, Gołyminem i Iławą Pruską) bijąc Rosjan i Prusaków pod Frydlandem i zawierając pokój w Tylży, na mocy którego zostaje utworzone Księstwo Warszawskie. Na leża zimowe pułk 4-ty wraca do Płocka. Jest tutaj po raz ostatni. W lutym 1808 roku w Płocku wręczane są pierwsze Krzyże Virtuti Militari.

      Latem 1808 roku pułk 4-ty na mocy układu pomiędzy rządem Księstwa Warszawskiego a rządem Francji, zawartego w Bajonne, zostaje przekazany na żołd francuski i wyznaczony w skład Dywizji Księstwa Warszawskiego, mającej wziąć udział w wojnie na półwyspie hiszpańskim. W sierpniu 1808 roku opuszcza ziemie polskie i maszeruje przez Niemcy i Francję do Hiszpanii, by już 26 grudnia 1808 roku bić się z Hiszpanami pod Puente del Almaraz. Na półwyspie pozostanie do roku 1811, bijąc się pod Ciudad Real(1809), broniąc Toledo(1809), Talavera de la Reina(1809), Almonacid(1809), Fuengirolą (1810) i Albuhera (1811). Wśród tych walk na szczególną uwagę zasługuje obrona zamku Fuengirola, gdzie półtorej kompanii czwartaków zwycięsko bije dwa pułki brytyjskie i oddział Hiszpanów, biorąc do niewoli sir gen. lorda Blayney. Za to zwycięstwo Napoleon odznaczył Eustachego Chełmickiego i Ignacego Bronisza krzyżami Legii Honorowej. Dzisiaj szablę sir gen. Lorda Blayney`a można oglądać w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.

      W grudniu 1811 Dywizja Księstwa Warszawskiego otrzymuje rozkaz powrotu do Polski. Od maja 1812 formowany jest nowy trzeci batalion w Poznaniu. Dotrze on do pułku w październiku 1812 w Smoleńsku, gdzie pełniona była służba ochrony szlaków komunikacyjnych dla Wielkiej Armii maszerującej w kierunku na Moskwę. Z tego powodu pułk 4-ty nie bił się ani pod Możajskiem (ros. Borodino), ani pod Krasnem. Wszedł do walki jako świeży i nie zniszczony odwrotem bijąc się pod Czaśnikami i Smolańcami, a nade wszystko osłaniając odwrót Wielkiej Armii nad Berezyną, gdzie siła Rosjan była pięciokrotnie większa. Z tej bitwy, uważanej za jeden z największych przejawów geniuszu militarnego Napoleona, wychodzą szczątki pułku 4-go, które zbierane będą od początku lutego w Malborku. Stąd pułk 4-ty będzie wycofywał się w kierunku na Poznań i dalej do Berlina. W Poznaniu następują kolejne, ostatnie już uzupełnienia.

      W Kampanii 1813 pułk 4-ty brał udział w obronie Wittembergi, walkach pod Belzig i Jutteborgiem, a największy wysiłek i utratę poniósł w bitwie Narodów pod Lipskiem (16-18.10.1813). Dowodem zasług może być 18 krzyży Legii Honorowej, jakie z 63 nadanych Polakom otrzymali żołnierze pułku 4-go.

      Dalej w kampanii 1814 pozostali czwartacy bili się w tzw. pułku nadwiślańskim złożonym z pozostałości polskiej piechoty, chroniąc w czworoboku Cesarza Napoleona w bitwie pod Arcis-sur-Aube. Do kraju powróciło kilkuset czwartaków oraz dwa sztandary i dwa orły pułkowe. Jeden sztandar można dziś oglądać w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, a drugi w Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

      Wszelkie chlubne dokonania, a nade wszystko osobiste postawy żołnierzy będą stanowić w okresie Królestwa Polskiego i Powstania Listopadowego fundament dla kolejnych kart, jakie popularni „czwartacy” zapiszą pod Grochowem, Ostrołęką, Iganiami i miedzy innymi broniąc Warszawy.

      Zapraszamy do poznania historii pułku 4-go, która tutaj jest prezentowana jako znacznie skrócony wycinek z badań nad jego historią. Mamy nadzieję w niedalekiej przyszłości wnieść swój wkład w depozyt pamięci narodowej i historycznej oręża polskiego, publikując pełną monografię historii pułku 4-go piechoty Księstwa Warszawskiego.

 

Dowódcy pułku:

 

* Feliks Potocki (1 stycznia 1807, wziął dymisję latem 11 sierpnia 1809)
* Maciej Wierzbiński, (11 sierpnia 1809 - 6 lutego 1810)
* Cyprian Zdzitowiecki, (6 lutego 1810 - maj 1810
* Tadeusz Woliński (maj 1810) - (18 stycznia 1813),
* Michał Cichocki (18 stycznia 1813) - (16 października 1813),
* Ignacy Dobrogoyski (16 października 1813) - do włączenia do pułku piechoty polskiej